Hıdırellez

Hıdırellez, halk ağzında Hızır ve İlyas adlarının kaynaşmasından doğmuş bir addır. Bugünkü takvimle 6 Mayıs'ta, eski takvimle 23 Nisan'da kutlanır; kimi yörelerde bayram 5 Mayıs'ta başlar. Yaygın inanca göre ölümsüzlüğe ermiş bu iki ulu kişi yılda bir kez bu günde buluşur; biri karada, öteki denizde darda kalanların imdadına yetişir. Halk takviminde Hıdırellez yazın başlangıcıdır: 6 Mayıs'tan 8 Kasım'a kadar süren dönem "Hızır günleri", geri kalanı "Kasım günleri" diye bilinir.

Kökleri İslam öncesi bahar ve yaz bayramlarına uzanan Hıdırellez; Anadolu'da, Balkanlarda, Kırım'da, Irak ve Suriye'de yaşatılır. Türkiye ile Kuzey Makedonya'nın ortak başvurusuyla 2017'de UNESCO İnsanlığın Somut Olmayan Kültürel Mirası Temsili Listesi'ne alınmıştır.

Hıdırellez'de Hızır'ı karşılamak için evler baştan sona temizlenir, kapların ağzı bereket için açık bırakılır. İnsanlar "hıdırlık" denilen yeşil ve sulak mesire yerlerinde buluşur, kuzu ya da oğlak başta olmak üzere çeşitli yemekler hazırlanır. Dilekler kâğıda yazılıp gül ağacının dibine bırakılır. Genç kızlar yüzük, küpe gibi eşyalarını su dolu bir kaba atıp gül ağacının altında bekletir; ertesi gün maniler eşliğinde çekilen eşyalarla niyet tutulur. Kimi yörelerde bir gün önceden oruç tutulur, adaklar adanır, türbeler ziyaret edilir.

Alevi inancında Hızır'ın ayrı bir yeri vardır; ancak Alevilerin Hızır'a adanmış orucu ve bayramı şubat ayında, Nevruz'dan haftalar önce tutulur. Hıdırellez ise Anadolu ve Balkanlarda geniş bir halk kesiminin bahar bayramı olarak Alevi-Bektaşi toplulukları arasında da yaşatılır. Örneğin Bulgaristan'daki Alevi-Bektaşi topluluğunda yılın en saygın bayramlarından biri sayılır; 1990'lardan bu yana yeniden canlanan bu törenlerde kadınlar başrol oynar.

Kaynak: islamansiklopedisi.org.tr · ich.unesco.org · ktb.gov.tr · abked.de