Ozanlar ve Ulular 48 kişi

Hz. Ali

Ulu · y. 600 – 661 · Mekke

Hz. Muhammed'in amcasının oğlu ve damadı, dördüncü halife; Alevi-Bektaşi inancında yolun piri, velayetin kaynağı ve Hak-Muhammed-Ali üçlemesinin merkezindeki ulu.

Hz. Hasan

Ulu · 625 – 669 · Medine

Hz. Ali ile Hz. Fatıma'nın büyük oğlu, Peygamber'in torunu; Alevi-Bektaşi inancında on iki imamın ikincisi, barışçılığı ve sabrıyla anılan Ehl-i Beyt ulusu.

Hz. Hüseyin

Ulu · y. 626 – 680 · Medine

Hz. Ali ile Hz. Fatıma'nın ikinci oğlu; 680'de Kerbela'da yakınlarıyla birlikte şehit edildi. Alevi inancında üçüncü imam, haksızlığa boyun eğmemenin simgesi.

İmam Cafer-i Sadık

Ulu · y. 702 – 765 · Medine

Hz. Ali soyundan gelen âlim ve altıncı imam; Caferilik onun adını taşır. Aleviler kendilerini Caferi olarak tanımlar, Buyruk metinleri de geleneğe göre ona dayandırılır.

Seyyid Battal Gazi

Diğer · 8. yüzyıl · Malatya (rivayete göre)

8. yüzyılda Bizans sınırında savaşan Emevi komutanı; zamanla Battalnâme'nin kahramanı oldu. Seyitgazi'deki türbesi ve külliyesi Kalenderi ve Bektaşi dervişlerinin önemli merkezlerinden biri olarak bugün de ziyaret edilir.

Baba İlyas

Eren / Veli · ? – 1240 · Horasan (muhtemelen)

Moğol istilası sırasında Anadolu'ya gelen Vefai şeyhi; 1240'taki Babaîler hareketinin manevi önderi oldu ve Amasya'da idam edildi. Alevi-Bektaşi zümrelerin oluşumunda etkili sayılır.

Hacı Bektaş Veli

Pir · ? – y. 1271 · Nişabur, Horasan (geleneğe göre)

13. yüzyılda Horasan'dan Anadolu'ya gelen Türkmen şeyhi; Alevi-Bektaşi yolunun piri olarak Hünkâr adıyla anılır. Türbesi Hacıbektaş'ta, her yıl ağustosta anılır.

Sarı Saltuk

Eren / Veli · ? – y. 1297

13. yüzyılda Türkmen topluluklarıyla Dobruca'ya geçtiği anlatılan gazi-derviş; tarihî kimliği menkıbelerle örtülüdür. Sünni, Alevi ve Bektaşi çevrelerce farklı yönleriyle benimsenen, Balkanların en bilinen erenlerinden.

Yunus Emre

Şair · y. 1240 – y. 1320 · Kesin değil

Anadolu'da Türkçe tasavvuf şiirinin öncüsü; Taptuk Emre'nin dervişi. Sade Türkçesi ve insan sevgisiyle yüzyıllardır okunur; deyişleri Alevi-Bektaşi meclislerinde de yaşar.

6 deyiş

Abdal Musa

Eren / Veli · 14. yüzyıl · Hoy, Azerbaycan (rivayete göre)

14. yüzyılda yaşadığı kabul edilen eren; Kaygusuz Abdal'ın mürşidi. Elmalı'daki tekkesi Bektaşiliğin önemli merkezlerinden biri oldu, adı cemlerde ve lokma geleneğinde yaşar.

3 deyiş

Karacaahmet Sultan

Eren / Veli · 14. yüzyıl · Horasan (rivayete göre)

Orhan Gazi döneminde yaşamış Abdalan-ı Rum dervişi ve halk hekimi; adını taşıyan Üsküdar'daki dergâhı ve mezarlığıyla İstanbul Alevilerinin en önemli ziyaretgâhlarından birinin sahibi.

Kaygusuz Abdal

Ozan / Âşık · ? – y. 1444 · Alaiye (Alanya) (menkıbeye göre)

Abdal Musa'nın dervişi, Alevi-Bektaşi edebiyatının kurucusu sayılan şair. Budalanâme, Gevhernâme ve Dilgüşâ gibi eserleri, cesur ve mizahi şathiyeleriyle tanınır.

3 deyiş

Otman Baba

Eren / Veli · y. 1378 – 1478

15. yüzyılda Anadolu ve Balkanlarda dolaşan Kalenderi şeyhi; Vilâyetnâme-i Otman Baba ile tanınır. Balkan Alevilerinin ve Bektaşilerinin en çok saygı duyduğu erenlerden biridir.

Seyyid Ali Sultan

Eren / Veli · 15. yüzyıl · Horasan (velayetnameye göre)

Kızıl Deli adıyla da bilinen, 14-15. yüzyıllarda Rumeli'de yaşamış Vefai-Kalenderi dervişi; Dimetoka yakınındaki tekkesi Rumeli Bektaşiliğinin en önemli merkezlerinden biri oldu.

Seyyid Nesimi

Şair · ? – y. 1417 · Kesin değil (Tebriz, Şirvan ve Bağdat gibi yerler ileri sürülür)

Türkçe, Farsça ve Arapça şiir yazan Hurufi şair; görüşleri yüzünden Halep'te öldürüldü. Alevi-Bektaşi geleneğinde Yedi Ulu Ozan'ın ilki olarak anılır.

1 deyiş

Sultan Şücaeddin Veli

Eren / Veli · 15. yüzyıl

14. yüzyıl sonu ile 15. yüzyıl başında Seyitgazi'de yaşamış Kalenderi şeyhi; adını taşıyan ocak ve külliye Anadolu ve Balkan Alevileri için önemli bir merkezdir.

Balım Sultan

Pir · ? – y. 1516 · Dimetoka (rivayete göre)

Bektaşilikte Hacı Bektaş Veli'den sonra ikinci pir kabul edilen mutasavvıf; tarikatın erkânını yeniden düzenleyerek bugünkü yapısına kavuşturdu. Türbesi Hacıbektaş'tadır.

3 deyiş

Fuzuli

Şair · y. 1480 – 1556 · Bağdat yöresi (Hille ya da Kerbela olduğu da ileri sürülür)

Türkçe, Farsça ve Arapça eserler veren büyük divan şairi; Kerbela'yı anlatan Hadîkatü's-Süedâ ve Ehl-i Beyt sevgisiyle Alevi geleneğinde Yedi Ulu Ozan arasında anılır.

Hayreti

Şair · ? – y. 1534 · Vardar Yenicesi (bugün Yunanistan)

16. yüzyılın ilk yarısında Rumeli'de yaşamış, Bektaşiliği benimsediğini şiirlerinde dile getiren divan şairi ve mutasavvıf; abdalların dünyasını yansıtan şiirleri ve İmam Hüseyin mersiyesiyle tanınır.

3 deyiş

Hubyar Sultan

Pir · ? – 1582

Tokat Almus'taki Hubyar köyünde tekke kuran ve orada yatan, Hubyar Ocağı'nın piri kabul edilen 16. yüzyıl Alevi ulusu; sözlü gelenek onu Hoca Ahmed Yesevi ile özdeşleştirir.

Kalender Çelebi

Diğer · ? – 1527

Hacı Bektaş ocağının şeyhi; rivayete göre Hacı Bektaş soyundan gelir. 1526-27'de Orta Anadolu'da geniş bir Türkmen hareketine önderlik etti ve 1527'de Elbistan yakınlarında öldürüldü.

Kul Himmet

Ozan / Âşık · 16. yüzyıl · Görümlü (Varzıl) köyü, Almus, Tokat

16. yüzyılın ikinci yarısı ile 17. yüzyılın başında yaşadığı tahmin edilen Tokatlı Alevi ozanı; inancı halkın anlayacağı sade bir Türkçeyle söyledi. Yedi Ulu Ozan'dandır.

16 deyiş

Muhyiddin Abdal

Ozan / Âşık · 16. yüzyıl · Aydın (aktarıldığına göre)

16. yüzyılda Edirne ve Rumeli'de yaşamış Yörük-Türkmen kökenli tekke şairi; Kalenderi ve Hurufi izler taşıyan divanı ile Alevi-Bektaşi şiirinin önemli adlarındandır.

7 deyiş

Pir Sultan Abdal

Ozan / Âşık · ? – y. 1590 · Banaz köyü, Yıldızeli, Sivas (tahmine göre)

16. yüzyılda Sivas yöresinde yaşadığı kabul edilen, Yedi Ulu Ozan'ın en çok sevilenlerinden Alevi ozanı; inancından dönmemesiyle bilinir, deyişleri Alevi müziğinin temelidir.

18 deyiş

Şah Hatayi

Ozan / Âşık · 1487 – 1524 · Erdebil

Safevi Devleti'nin kurucusu Şah İsmail'in şair kimliği; Hatayi mahlasıyla yazdığı Türkçe şiirler Kızılbaş-Alevi geleneğinin temel metinleri arasında yer alır. Yedi Ulu Ozan'dandır.

17 deyiş

Yemini

Ozan / Âşık · 16. yüzyıl · Eğriboz (bir görüşe göre)

Hz. Ali'nin faziletlerini anlatan Fazîletnâme ile tanınan 16. yüzyıl Kalenderi şairi; eseri Alevi-Bektaşi topluluklarda yüzyıllar boyunca okundu, mirasını sonradan Bektaşi geleneği sahiplendi. Yedi Ulu Ozan'dan sayılır.

2 deyiş

Kul Hüseyin

Ozan / Âşık · 17. yüzyıl

Sadettin Nüzhet Ergun'un 17. yüzyılın ilk yarısına yerleştirdiği Kızılbaş ozanı; Kul Himmet'ten etkilendiği anlaşılır. Aynı mahlası taşıyan başka ozanlar da bulunduğundan kimliği ihtiyatla ele alınmalıdır.

2 deyiş

Kul Nesimi

Ozan / Âşık · 17. yüzyıl

17. yüzyılda yaşamış Alevi tekke şairi; mahlasını Seyyid Nesimi'ye duyduğu hayranlıktan aldı. Uzun süre onunla karıştırılan şairin deyişleri bugün de cemlerde söylenir.

3 deyiş

Teslim Abdal

Ozan / Âşık · 17. yüzyıl

Sadettin Nüzhet Ergun'un 17. yüzyılın ilk yarısında yaşadığını tahmin ettiği Bektaşi şairi ve ermişi; nefesleri 17. yüzyıldan beri mecmualarda yer alır, Denizli'deki tekkeyle bağı kesin değildir.

5 deyiş

Virani

Ozan / Âşık · 17. yüzyıl · Eğriboz adası (rivayete göre)

16. yüzyıl sonu ile 17. yüzyılda yaşadığı düşünülen, Hurufi etkiler taşıyan Alevi-Bektaşi şairi; aruzla yazdığı yaklaşık 300 şiiri ve risalesiyle Yedi Ulu Ozan arasında yer alır.

7 deyiş