Ozan / Âşık
Muhyiddin Abdal
16. yüzyıl · “Kara Baba” · Kara Baba
16. yüzyılda Edirne ve Rumeli'de yaşamış Yörük-Türkmen kökenli tekke şairi; Kalenderi ve Hurufi izler taşıyan divanı ile Alevi-Bektaşi şiirinin önemli adlarındandır.
Muhyiddin Abdal'ın asıl adı ve ailesi hakkında bilgi yoktur; konar-göçer bir Yörük-Türkmen ailesinden geldiği anlaşılır. Aktarılan bilgilere göre Aydın'da doğdu, daha sonra Edirne'ye göç ederek Çöke yöresine yerleşti. Bazı kayıtlarda Kara Baba adıyla anılır. Eşrefoğlu Rumi'nin oğlu olduğu yönündeki bilgi ise tartışmalıdır.
16. yüzyıl tekke şairlerindendir; doğum ve ölüm tarihleri bilinmemektedir. Ümmi olduğu ileri sürülse de şiirlerindeki Arapça ve Farsça unsurlar iyi bir öğrenim gördüğünü düşündürür. Düşünce dünyasında Kalenderi, Bektaşi ve Hurufi çevrelerin izleri belirgindir; harf ve sayı simgeciliğine sıkça başvurur. Pir olarak Otman Baba'yı anar; Yunus Emre, Kaygusuz Abdal, Nesimi ve Hatayi'nin etkileri şiirlerinde görülür.
Hem aruz hem hece ölçüsünü kullandı. Kaside ve gazellerinin yanı sıra hece ölçüsüyle nefes, mani, tuyug ve destan niteliğinde şiirler yazdı; Seyrannâme adlı destanı da bilinir. Divanının altı yazma nüshası tespit edilmiş, bunlar üzerinde yapılan bir incelemede 275 şiir ele alınmıştır. Nüshaların hiçbiri şairin kendi el yazısı değildir ve tam bir nüsha bulunamamıştır. Divanı, dönemin dil özelliklerini yansıttığı için Tarama Sözlüğü'nün hazırlanmasında kaynak olarak kullanılmıştır.
Sözlü kaynaklara göre Edirne'nin Lalapaşa ilçesindeki Hacıdanişment, Sarıdanişment ve Süleymandanişment köylerinin kurucuları onun oğullarıdır. Mezarının yeri tartışmalıdır: yaygın kabul Lalapaşa'daki Muhittin Baba Tepesi'ni gösterir, ancak bazı kayıtlar onun Bolu'da gömülü olduğunu yazar.
Deyişleri yüzyıllar boyunca cemlerde sözlü gelenekle aktarıldı ve günümüzde çağdaş yorumcuların repertuvarında da yer almaktadır.
Deyişleri 7
-
1
Ariflerin sohbeti candan olur
Ariflerin sohbeti candan olur…
-
2
Bize serleşker olmağa
Bize serleşker olmağa…
-
3
Ey Hak’kın tâlibi gezme âvâre
Ey Hak’kın tâlibi gezme âvâre…
-
4
İnsan insan derler idi
İnsan insan derler idi…
-
5
Nefsini bilmeyen kes can olamaz
Nefsini bilmeyen kes can olamaz…
-
6
Şâh-ı Merdan hurûc etti
Şâh-ı Merdan hurûc etti…
-
7
Varmagıl bir yere gel olmayınca
Varmagıl bir yere gel olmayınca…
Yorumlar (0)
Henüz yorum yok. İlk yorumu siz yazın.