Hubyar Sultan

Hubyar Sultan, adını taşıyan Hubyar Ocağı'nın piri kabul edilen Alevi ulusudur. Ocak, Anadolu'nun en yaygın Alevi ocaklarından biri olarak bilinir. Hakkındaki bilgiler iki katmanlıdır: bir yanda Osmanlı belgelerinden izlenebilen 16. yüzyıldaki tarihî Hubyar, öte yanda sözlü gelenekte yaşayan menkıbevi Hubyar vardır. Talipler bu iki figürü Hubyar köyündeki türbede tek bir ulu olarak birleştirir.

Tapu tahrir defterlerine dayanan araştırmalara göre Hubyar Derviş, Tokat yöresindeki Değeryer köyüne kayıtlı bir ailedendir. 1554 tarihli kayıt, bugünkü Almus ilçesinde onun bir zaviye kurduğunu ve arazinin kendisine vakfedildiğini gösterir. Tekeli Dağı'nın eteğindeki bu zaviyenin çevresinde zamanla onun adını alan köy oluştu. Osmanlı belgelerine göre 1582'de vefat etti ve tekkesinin bahçesine defnedildi; şeyhlik oğlu Mustafa'ya geçti.

Sözlü gelenek ise Hubyar'ı daha eski bir zamana, 13. yüzyıla yerleştirir. Bazı taliplere göre Hubyar, Hoca Ahmed Yesevi'nin kendisidir ve bu ad ona Hacı Bektaş Veli tarafından verilmiştir; kimilerine göre ise Yesevi soyundan ya da onun halifelerindendir. Ocağın kökünün Horasan erenlerine uzandığı da bu anlatılarda yer alır.

Hubyar taliplerinin ilk yurtları başta Tokat ve Sivas olmak üzere Amasya, Yozgat ve Merzifon çevresidir; Çorum, Samsun ve başka illerde de bağlıları bulunur. Bu toplulukların önemli bir kısmı Sıraç Türkmen Alevileri olarak bilinir. Ocağın erkânında Şah İsmail Hatayi'nin önemli bir yer tuttuğu da araştırmalarda vurgulanır.

Hubyar köyündeki tekke ve türbe bugün yörenin en çok ziyaret edilen Alevi inanç merkezlerinden biridir. Hubyar Sultan'ın adı cemlerde saygıyla anılmaya devam eder.