Ozan / Âşık
Virani
17. yüzyıl · Virânî, Viran Abdal
16. yüzyıl sonu ile 17. yüzyılda yaşadığı düşünülen, Hurufi etkiler taşıyan Alevi-Bektaşi şairi; aruzla yazdığı yaklaşık 300 şiiri ve risalesiyle Yedi Ulu Ozan arasında yer alır.
Virani'nin doğum ve ölüm tarihleri belli değildir. Abdülbaki Gölpınarlı'nın onun Şah Abbas ile görüştüğünü kaydetmesinden hareketle bazı araştırmacılar 16. yüzyılın ikinci yarısı ile 17. yüzyılın ilk çeyreğinde yaşadığını düşünür. Hakkındaki bilinen en eski kaynak olan 1716 tarihli Demir Baba Velâyetnâmesi'ni esas alan başka bir görüş ise onu 17. yüzyıl şairi sayar.
Halk arasında anlatılan rivayetlere göre Eğriboz adasında doğdu, bir süre Necef'te kalarak Hz. Ali türbesinde hizmet etti ve Anadolu ile Balkanları dolaştı. Demir Baba Velâyetnâmesi, onun Demir Baba'nın yanına giderek onunla çekiştiğini, ardından Otman Baba tekkesine giderken Gerlova'daki bir tekkede vefat ettiğini anlatır; bazı yayınlarda bu yer Filibe yakınlarındaki Karlova olarak geçer. Bektaşi geleneğinde ise onun ölmeyip sır olduğuna inanılır ve Necef'teki Bektaşi dergâhında bir sütun onun makamı olarak ziyaret edilirdi.
Hurufilikle bağı araştırmacılarca vurgulanır; harf ilmine vakıf olduğu ve risalesinde Alevi-Bektaşi inancını Hurufi düşünceyle birleştirdiği belirtilir. Kendini Rum abdalı ve kalender olarak tanımlar; divanında On İki İmam, Fazlullah ve Hacı Bektaş Veli'yi anar. Kızıl Deli Seyyid Ali Sultan için yazdığı methiye, Rumeli Bektaşiliğiyle bağını gösterir.
Şiirlerinin neredeyse tamamını aruz ölçüsüyle yazdı; yaklaşık 300 şiiri, iyi bir öğrenim gördüğünü düşündürür. Divanı dışında, nüshalarında Virani Baba Risalesi, Buyruk ya da Fakrnâme gibi adlarla anılan ve yakın dönemde İlm-i Câvidân adıyla yayımlanan mensur bir risalesi vardır. Bu eserde Fatiha suresinin yorumu, Ehl-i Beyt, dört kapı kırk makam ve tasavvufi kavramlar ele alınır.
Alevi-Bektaşi geleneğinde Yedi Ulu Ozan'dan biri kabul edilir. Nefesleri Bektaşi meclislerinde ve cemlerde okunmaya devam eder.
Deyişleri 7
-
1
Ali'dir âlemin mâh-ı münîri
Ali’dir âlemin mâh-ı münîri…
-
2
Be yalancı felek yüze gülücü
Be yalancı felek yüze gülücü…
-
3
Biz Urum abdâlıyız sultânımızdır Murtezâ
Biz Urum abdâlıyız sultânımızdır Murtezâ…
-
4
Her dem dilimde bu kelâm
Her dem dilimde bu kelâm…
-
5
Hudâ vü Mustafâ’nın bendesiyim
Hudâ vü Mustafâ’nın bendesiyim…
-
6
Îd-i ekberdir bu gün meydâna geldi tîğ taş
Îd-i ekberdir bu gün meydâna geldi tîğ taş…
-
7
Zâhidâ bu dünyede bir köhne şâlım var benim
Zâhidâ bu dünyede bir köhne şâlım var benim…
Yorumlar (0)
Henüz yorum yok. İlk yorumu siz yazın.