Kureyşan Ocağı

Ocak, sözlü kaynaklara göre 13. yüzyılın başlarında Horasan ya da Kirmanşah yöresinden Kureyş aşiretiyle birlikte Anadolu'ya gelen Seyyid Mahmud-ı Kebir, diğer adıyla Seyyid Kureyş tarafından kurulmuştur. Adın Arap Kureyş kabilesinden değil, kurucunun lakabından ya da "Horasanlı" anlamına geldiği ileri sürülen Koreşan sözcüğünden türediği de savunulur. Seyyid Kureyş'in Nazımiye yöresine yerleştiği, burada evlenip altı oğlu üzerinden soyunu sürdürdüğü anlatılır.

Ocak mensupları kökenlerini Nazımiye'deki Zeve köyü ile Gaziantep Yavuzeli'ndeki Yukarı Kayabaşı köyüne bağlar; Yukarı Kayabaşı'nda Seyyid Kureyş'e atfedilen bir türbe bulunur, bu koldan gelenlerin önemli bir bölümü bugün Adıyaman'da yaşar. Ocağın Erzincan'da da kayda değer bir talip nüfusu bulunur; buradaki topluluklar üzerinde cem, musahiplik ve anlaşmazlıkların çözümü gibi alanlarda etkili olduğu belirtilir.

Ocağın 1232 tarihli ve Alâeddin Keykubad onaylı olduğu aktarılan bir şecereye sahip olduğu, bu şecerenin ateşle sınama anlatısıyla birlikte hatırlandığı belirtilir. Ocak mensuplarının ulu ataları olarak kabul ettikleri Seyyid Mahmud Hayrani'nin türbesinin Akşehir'de bulunduğu, 16. yüzyıl tahrirlerinde İç Anadolu'da Kureyşan cemaati adıyla kayıtlı bir grubun da yer aldığı aktarılır. Dersim'de pir ve rayberlerin talip ziyaretleri ocağın ibadet hayatında önemli yer tutar.