- Ocak merkezi
- İsmaili, Mazgirt, Tunceli · Harita ↗
- Bölge
- Tunceli (Mazgirt), Sivas; adına türbe ve zaviyeler Niğde, Aksaray, Hasankeyf, Çemişgezek ve Afyon çevresinde
- Soy / silsile
- Ebu'l-Vefa menkıbelerinde adı geçen Vefaî şeyhi Şeyh Çoban'a dayandırılır; ayrıntılı soy bilgisi kaynaklarda yer almaz
- Diğer adları
- Çoban Dede Ocağı, Şıh Çoban Ocağı
Ebu'l-Vefa menkıbelerinde adı geçen ve Sivas'ta zaviye kuran Vefaî şeyhi Şeyh Çoban'a dayandırılan, merkezi Tunceli Mazgirt olan bir Alevi ocağı.
Şeyh Çoban'ın adına ilk olarak Vefaî tarikatının kurucusu Ebu'l-Vefa'nın menkıbelerinde rastlanır. Kaynaklara göre aşireti ve müritleriyle hareket eden Şeyh Çoban Sivas'a yerleşmiş, burada kurduğu zaviyeye Selçuklu hükümdarı III. Gıyaseddin Keyhüsrev vakıflar tahsis etmiş, zaviyenin çevresi zamanla şehrin bir mahallesine dönüşmüştür.
Müritlerinin Anadolu'nun farklı bölgelerine dağılmasıyla Şeyh Çoban Türkmenler arasında yaygın bir kült hâline gelmiştir. Sivas'taki türbenin yanında Gölova'nın Çobanlı köyünde, Tunceli Mazgirt'te ve Hasankeyf'te ona atfedilen türbeler; Niğde, Aksaray, Çemişgezek ve Karahisar-ı Sahib sancaklarında zaviyeler ile çeşitli yerlerde onun adını taşıyan köyler bulunur. Bu kültün etkisiyle Şeyh Çoban, merkezi Mazgirt olan Alevi ocağının kurucusu kabul edilir.
Tunceli ocakları üzerine bir çalışmaya göre ocağın merkezi Mazgirt'in İsmaili köyüdür. Aktarılan anlatıya göre Çoban Dede önce Hozat'ın Koru köyüne yerleşmiş, ardından Sarı Saltuk'tan destur alarak İsmaili'ye geçmiştir. Bir araştırmacı, Şeyh Çoban örneğinden hareketle ocakların adlandırılmasında dönemin dinî ve siyasî yapısında rol oynamış kişilerin etkisine dikkat çeker.
Ocak bilgileri kaynaklara ve ocak mensuplarının aktardıklarına dayanır. Ekleme ya da düzeltme için bize yazın.