Hızır'a dilek: Tuzlu kömbe, rüyada su ve tepsideki iz

Hızır günleri yalnızca oruç ve cemle değil, küçük ve içten dileklerle de doludur. Alevi halk inancında Hızır zamansız ve mekânsızdır; bir yolcu, bir yoksul, bir ağaç ya da bir kuş suretinde her yerde olabilir. Bu inanç, dileklerin günlük hayatın en sade nesneleriyle, bir tepsi unla, bir parça çörekle, bir tas suyla dile gelmesini sağlar.

En sevilen geleneklerden biri bekâr gençlerle ilgilidir. Orucun son günü oruç açıldıktan sonra gençler su içmez; bilerek çok tuzlu pişirilmiş bir kömbe ya da ekmek yiyip öyle yatarlar. İnanışa göre o gece rüyasında kendisine su veren kişi, gencin kısmetidir. Dersim'den Orta Anadolu'ya farklı yörelerde anlatılan bu gelenek, kışın ortasında umudu ve gençliğin heyecanını aynı sofraya taşır.

Kavut tepsisi de bir dilek taşır. Oruç sonrası öğütülen un bir tepsiye ya da beze yayılıp gece boyu açık bırakılır; Hızır'ın eve uğrayıp elini una basabileceğine inanılır. Rüyasında Hızır'ı görenin kurban kesmesi gerektiği de söylenir; gücü yetmeyenler kansız bir kurban sayılan kömbe pişirip dağıtır.

Hızır'ın adının anılması tek başına bir dua sayılır. Hızır'ı anarak ikram edilen ekmek, elma, kuruyemiş, su ya da ayran bile Hızır lokması kabul edilir ve o anda yiyeceğe şifa verildiğine inanılır. Bir isteğin gerçekleşmesi için Hızır aşkına dua edilir, bu niyetle verilen hayrın da kabul göreceği düşünülür. Aynı inanç bir sorumluluk da yükler: Hızır her canlıda olabileceği için onun rızasını gözeten kişi ağaca, kuşa ya da bir hayvana zarar vermekten kaçınır. Dilek geleneği böylece insanı doğaya ve birbirine karşı daha özenli olmaya çağırır.