Aşure paylaşımı: Bir kazandan on iki kapıya

Aşureyi değerli kılan yalnızca tadı değil, pişmeden önce başlayan ve tası komşunun kapısına bırakana kadar süren paylaşım zinciridir. Cemevlerinde ve eskiden dergâhlarda pişirilen aşure için her aile gücü oranında malzeme getirir; böylece herkesin kazanda bir payı olur. Evlerde de aynı anlayış sürer: pişen aşureye komşulardan gelen bir avuç buğdayın ya da bir kâse kuru meyvenin eklenmesi eski bir âdettir.

Dergâh usulünde ayrı ayrı pişirilen malzemeler büyük kazanda birleştirilir. Aşçıbaşı kepçeyi “Destur ya İmam” diyerek kazana daldırır, çevredekiler “Ya Hüseyin” diye karşılık verir; ardından herkes sırayla karıştırır. Aşure pişince mürşit aşure gülbankını okur, mersiyeler söylenir. Evlerde aşurenin tuzunu ya da gül suyunu evin büyüğünün dua ederek eklemesi gelenektir. Ankara'daki cemevlerinde görüşülen bir kaynak kişi, aşurenin gün doğarken kurulan kazanda pişmeye başlayıp öğlene doğru hazır olduğunu, hazırlığı kadınların yürüttüğünü, büyük kepçelerle karıştırmaya erkeklerin de güç kattığını anlatır.

Pişen aşure, kazandan paylara ayrılmadan önce dualanır; dualanmadan ve dağıtılmadan yenmemesi gerektiğine inanılır. Sonra dağıtım başlar: kimi yerde aşurenin tam on iki ayrı haneye götürülmesi gerektiği söylenir, kimi yerde kazanın dibi görünene kadar gelen herkese pay verilir. Komşular arasında inanç farkı gözetilmez; aşure, kapısı çalınan her eve aynı sevgiyle ulaşır.

Paylaşımın çevresinde küçük inanışlar da yaşar. Kazanın üzerine kapatılan kapakta biriken buhar uğurlu sayılır ve gözlere sürülür. Eskiden taşrada çocuklar Muharrem'in on ikinci günü ellerinde kaşıklarla ev ev dolaşıp aşure tadardı. Kaynak kişilerden birinin ifadesiyle aşure, herkesin gücü oranında katkı verdiği ve herkese ihtiyacı kadar ulaşan bir sofradır; Alevi kültüründe paylaşmanın en tatlı öğretmenidir.