Nevruz: Baharın ve Hz. Ali'nin doğduğu gün

Nevruz yeni gün demektir ve Miladi takvimde 21 Mart'a, gece ile gündüzün eşitlendiği bahar ekinoksuna denk gelir. Pek çok toplum için yılbaşı sayılan bu bayram, 2009'da Türkiye'nin de aralarında bulunduğu ülkelerin ortak başvurusuyla UNESCO İnsanlığın Somut Olmayan Kültürel Mirası Temsilî Listesi'ne girdi; 2016'da on iki ülkeli genişletilmiş bir dosyayla yeniden kaydedildi.

Alevi-Bektaşi inancında Nevruz'un ayrı bir anlamı vardır: 21 Mart, Hz. Ali'nin doğum günü olarak kabul edilir. Gece ile gündüzün eşitlenmesi bu doğumla simgesel olarak özdeşleştirilir ve gün adalet ile eşitlik düşüncesiyle birlikte anılır. Bu yüzden Nevruz yalnızca baharın gelişi değil, dileklerin ve iyi niyetlerin dile getirildiği bir bayram olarak kutlanır; Nevşehir'de düzenlenen geleneksel Sultan Nevruz cemi bunun bilinen örneklerindendir.

Nevruz sabahı erken kalkılır, en temiz ya da yeni giysiler giyilir. İmkânı olan kurbanlıkla, olmayan süt gibi beyaz ve saf yiyeceklerle cemevine gelir. Nevruz kurbanı ceminde yeniden canlanmayı anlatan yumurta ve yeşillikler meydana getirilir. Bektaşi geleneğinde Nevruz erkânının ardından süt içilmesi önemlidir; bayram günü ve sonraki üç gün boyunca süt içmek, yumurta ve badem içi yemek âdettir. Beyaz renge duyulan bu ilgi, Hacı Bektaş Veli'ye atfedilen açık alın, açık sofra ve açık gönül anlayışıyla birlikte yorumlanır.

Türkiye'nin genelinde görülen Nevruz gelenekleri de Alevi köylerinde ve kentlerinde yaşar. Bayramdan önce evler ve sokaklar temizlenir, renkli yumurtalar tokuşturulur, uçurtmalar uçurulur, büyük ateşlerin çevresinde toplanılıp üzerinden atlanır, kışı uğurlayıp baharı karşılayan oyunlar oynanır. Yörelere göre ayrıntılar değişse de Nevruz'un ruhu, yenilenen doğa ile yenilenen gönüllerin buluşmasıdır.