İçeriğe geç
Gelin Canlar Bir Olalım

Gelenek ve görenek

Ceme hazırlık: Rızalık, dolu eller ve on iki hizmet

Cem gecesinden önce alınan rızalıktan eşiğe edilen niyaza, getirilen lokmalardan on iki hizmetin paylaşılmasına kadar cemin hazırlık adabı.

Ceme hazırlık: Rızalık, dolu eller ve on iki hizmet

Alevi-Bektaşi cem töreninden bir görünüm. Fotoğraf: Selucreh1 · CC BY-SA 4.0 · Wikimedia Commons

Cem, Alevilerin toplanma ve birlik olma anlamına gelen ibadetidir ve çoğunlukla perşembeyi cumaya bağlayan gece kurulur. Ama cem, kapıdan girmeden çok önce başlar. Önce cemaate cemin günü duyurulur. Ceme katılacak kişiler ailelerinden rızalık alır; aralarında küslük olanlar varsa dede önceden bilgilendirilir ve taraflar bir araya getirilerek sorun cemden önce çözülür. Birbirinden razı olmayanların aynı meydanda bulunamayacağı düşüncesi, hazırlığın en önemli adımıdır.

Ceme eli boş gidilmez. Herkes gücü yettiğince bir yiyecek ya da içecek getirir; kimi kurban, kimi bir tepsi kömbe, kimi bir avuç leblebi, elma ya da nar. Nar, Alevi-Bektaşi inancında bereketin simgesi olarak ayrıca değerlidir. Cemevine gelen canlar kapının sağ ve sol yanına, eşiğine niyaz ederek içeri girer; dede içerideyse secdeyle selamlanır. Cemin yürütülmesi de cemaatin onayına bağlıdır.

Meydanda görevler paylaşılır. Gözcü, kapıcı ve bekçiler gibi hizmetliler belirlenir; her hizmet sahibi dedenin önünde niyaz eder, dara durur ve görevini dua alarak üstlenir. Cem bitince dede hizmetlilere ayrıca hizmet duası verir. On iki hizmetin önemli bir kısmı lokmayla ilgilidir: aşçı, ekmekçi, kilerci, kurbancı, sakka, sofracı, tuzcu, kara kazan ve yürek hizmeti bunlardan bazılarıdır. Hizmetlerin adları ve sırası yöreye ve ocağa göre değişebilir.

Cem sürerken sofracı kırklar meydanını süpürür ve sofra bezlerini serer. Getirilen yiyecekler meydana bırakılır, dede tarafından dualanır ve hizmet sahiplerince herkese eşit paylaştırılır. Böylece varlıklının ve yoksulun getirdiği aynı sofrada buluşur, herkesin payı aynı olur. Hazırlığın bütün incelikleri aynı yere varır: meydana kırgınlıkla değil, rızalıkla ve paylaşmaya hazır bir gönülle girmek.